WASHINGTON – Tòa án Tối cao Hoa Kỳ đang đứng trước một trong những quyết định thương mại quan trọng nhất trong nhiều thập kỷ: liệu các sắc thuế sâu rộng do cựu Tổng thống Donald Trump ban hành có hợp pháp hay không. Một phán quyết chống lại chính sách này có thể buộc chính phủ Mỹ thực hiện một nhiệm vụ chưa từng có tiền lệ là hoàn trả hàng chục, thậm chí hàng trăm tỷ đô la cho các doanh nghiệp, gây ra những gợn sóng kinh tế và pháp lý trên diện rộng.
Bối Cảnh Pháp Lý Phức Tạp Của Các Loại Thuế Quan Mỹ
Chính sách thương mại “Nước Mỹ trên hết” của cựu Tổng thống Trump đã dẫn đến việc áp đặt nhiều lớp thuế quan lên hàng hóa nhập khẩu từ khắp nơi trên thế giới, đặc biệt là Trung Quốc. Các biện pháp này được triển khai dựa trên nhiều cơ sở pháp lý khác nhau, mỗi cơ sở đều gây ra những tranh cãi riêng.
Thuế quan Mục 232 và Lập Luận An Ninh Quốc Gia
Vào tháng 3 năm 2018, chính quyền Trump đã áp dụng mức thuế 25% đối với thép và 10% đối với nhôm nhập khẩu từ hầu hết các quốc gia, dựa trên Mục 232 của Đạo luật Mở rộng Thương mại năm 1962. Lập luận chính là việc nhập khẩu các kim loại này với số lượng lớn đe dọa làm suy yếu ngành công nghiệp trong nước, từ đó gây nguy hại cho an ninh quốc gia. Tuy nhiên, biện pháp này đã vấp phải sự phản đối mạnh mẽ từ các đối tác thương mại và các doanh nghiệp trong nước, cho rằng đây là hành động bảo hộ trá hình. Nhiều vụ kiện đã được đệ trình để thách thức tính hợp pháp của thuế quan Mục 232, nhưng vào tháng 3 năm 2023, Tòa án Tối cao đã từ chối xét xử một vụ kiện quan trọng, giữ nguyên phán quyết của tòa án cấp dưới vốn ủng hộ các mức thuế này.
Thuế quan Mục 301 Nhắm vào Trung Quốc
Một vũ khí thương mại khác được sử dụng rộng rãi là Mục 301 của Đạo luật Thương mại năm 1974, cho phép Đại diện Thương mại Hoa Kỳ (USTR) điều tra và đáp trả các hành vi thương mại không công bằng của nước ngoài. Chính quyền Trump đã viện dẫn Mục 301 để áp đặt thuế quan lên hàng trăm tỷ đô la hàng hóa Trung Quốc, cáo buộc Bắc Kinh vi phạm quyền sở hữu trí tuệ và ép buộc chuyển giao công nghệ. Cuộc chiến thương mại Mỹ-Trung leo thang với nhiều vòng áp thuế và trả đũa, ảnh hưởng đến chuỗi cung ứng toàn cầu. Các thách thức pháp lý đối với thuế quan Mục 301 vẫn đang diễn ra, với phán quyết gần đây của Tòa phúc thẩm Liên bang ủng hộ tính hợp pháp của một số danh sách thuế, dù khả năng kháng cáo lên Tòa án Tối cao vẫn còn bỏ ngỏ.
Tranh cãi Lớn nhất: Đạo luật Quyền lực Kinh tế Khẩn cấp Quốc tế (IEEPA)
Vấn đề gây tranh cãi nhất và hiện đang được Tòa án Tối cao xem xét là việc ông Trump sử dụng Đạo luật Quyền lực Kinh tế Khẩn cấp Quốc tế (IEEPA) năm 1977 để áp đặt thuế quan diện rộng. Các tòa án cấp dưới đã ra phán quyết rằng việc viện dẫn đạo luật này—vốn được thiết kế để đối phó với các tình huống khẩn cấp quốc gia như trừng phạt kinh tế—để áp thuế là vượt quá thẩm quyền của tổng thống. Trong phiên điều trần ngày 5 tháng 11 năm 2025, nhiều thẩm phán của Tòa án Tối cao, bao gồm cả những người bảo thủ, đã bày tỏ sự hoài nghi sâu sắc về cơ sở pháp lý của hành động này. Chánh án John Roberts lưu ý rằng việc áp thuế “thực chất là một hình thức đánh thuế vào người dân Mỹ và điều đó vốn là quyền cốt lõi của Quốc hội”.
Kịch Bản “Ác Mộng”: Hoàn Trả Hàng Tỷ Đô La Thuế Quan Mỹ
Nếu Tòa án Tối cao giữ nguyên phán quyết của các tòa án cấp dưới và tuyên bố các mức thuế dựa trên IEEPA là bất hợp pháp, chính phủ Mỹ sẽ phải đối mặt với một kịch bản phức tạp về hậu cần và tài chính.
Quy mô khoản tiền hoàn lại tiềm năng
Các chuyên gia ước tính rằng số tiền thuế đã thu theo đạo luật IEEPA có thể lên tới gần 90 tỷ đô la hoặc hơn. Một số báo cáo thậm chí còn đưa ra con số cao hơn nhiều, với Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent từng đề cập đến khả năng hoàn trả lên tới 750 tỷ USD nếu tất cả các mức thuế bị tuyên là bất hợp pháp. Theo Bloomberg Economics, chỉ riêng trong năm 2025, doanh thu từ thuế quan theo IEEPA dự kiến sẽ vượt 140 tỷ USD. Việc hoàn trả một khoản tiền khổng lồ như vậy sẽ là một cú sốc lớn đối với ngân sách liên bang.
Thách thức chưa từng có trong quá trình hoàn thuế
Việc xử lý hoàn tiền cho hàng nghìn doanh nghiệp có thể trở thành “một mớ hỗn độn”, như lời cảnh báo của Thẩm phán Amy Coney Barrett. Quá trình này được dự đoán sẽ vô cùng phức tạp và tốn thời gian. Các chuyên gia pháp lý cho rằng, trong khi các công ty đã khởi kiện có thể được hoàn tiền tự động, những doanh nghiệp khác sẽ phải nộp đơn khiếu nại hành chính riêng lẻ, một quy trình đầy rẫy thủ tục.
Matt Lapin, một luật sư chuyên về thương mại quốc tế, lưu ý rằng ngay cả khi một quy trình được thiết lập, khối lượng hồ sơ khổng lồ sẽ khiến việc xử lý bị trì trệ đáng kể. Lịch sử cho thấy các quy trình hoàn thuế tương tự, dù ở quy mô nhỏ hơn nhiều, cũng phải mất từ một đến hai năm để hoàn tất.
Ai Sẽ Được Hưởng Lợi Từ Việc Hoàn Thuế?
Mặc dù việc bãi bỏ thuế quan có thể mang lại lợi ích cho nền kinh tế nói chung, nhưng tác động trực tiếp từ việc hoàn thuế sẽ không được phân bổ đồng đều.
Doanh nghiệp là đối tượng chính, không phải người tiêu dùng
Các chuyên gia đồng thuận rằng số tiền hoàn thuế sẽ được trả lại cho các nhà nhập khẩu—những công ty đã trực tiếp nộp thuế cho Cục Hải quan và Biên phòng Hoa Kỳ. Người tiêu dùng, dù đã phải trả giá cao hơn cho hàng hóa do thuế quan, rất khó có khả năng nhận được bất kỳ khoản tiền hoàn lại nào. Ernie Tedeschi, một thành viên cao cấp tại The Budget Lab của Yale, khẳng định: “Điều người tiêu dùng cần biết là những khoản tiền hoàn lại đó sẽ đến tay các doanh nghiệp, chứ không phải người tiêu dùng.”
Rủi ro cho các doanh nghiệp nhỏ
Một mối lo ngại lớn là quá trình hoàn thuế phức tạp có thể gây bất lợi cho các doanh nghiệp nhỏ. Jennifer Hillman, giáo sư tại Trung tâm Luật Đại học Georgetown, cảnh báo rằng chính quyền có thể cố tình làm cho quy trình trở nên “xấu xí”, chẳng hạn như từ chối tất cả các yêu cầu ban đầu và buộc doanh nghiệp phải kiện ra tòa, điều mà nhiều công ty nhỏ không đủ nguồn lực để theo đuổi. Các doanh nghiệp lớn với đội ngũ pháp lý hùng hậu sẽ có lợi thế hơn trong việc điều hướng các thủ tục phức tạp này, trong khi các công ty nhỏ hơn có thể bị bỏ lại phía sau.
Tác Động Kinh Tế và Tương Lai Chính Sách Thuế Quan Mỹ
Phán quyết của Tòa án Tối cao sẽ có những tác động vượt ra ngoài vấn đề hoàn thuế, định hình lại chính sách thương mại và môi trường kinh tế của Mỹ trong nhiều năm tới.
Tác động đến chính sách thương mại
Một phán quyết chống lại chính quyền sẽ là một đòn giáng mạnh vào quyền lực của tổng thống trong lĩnh vực thương mại quốc tế. Tuy nhiên, các chuyên gia cho rằng điều đó không có nghĩa là chính sách thuế quan sẽ chấm dứt. Chính quyền có thể chuyển sang sử dụng các công cụ pháp lý khác như Mục 232 hoặc Mục 301 để duy trì hoặc áp đặt các mức thuế mới, dù các quy trình này thường phức tạp và mất nhiều thời gian hơn so với IEEPA.
Trong khi đó, nền kinh tế Mỹ đã cho thấy khả năng chống chịu đáng ngạc nhiên trước các mức thuế cao. Tăng trưởng vẫn được duy trì, và các công ty đã tìm cách giảm thiểu chi phí bằng cách dịch chuyển chuỗi cung ứng sang các nước như Việt Nam và Mexico. Dù vậy, tác động của thuế quan vẫn hiện hữu, khi chính cựu Tổng thống Trump đã thừa nhận rằng người dân trong nước đang phải chịu một phần ảnh hưởng từ chính sách này.
Phản ứng của thị trường và triển vọng tương lai
Thị trường chứng khoán đã có phản ứng tích cực trước những dấu hiệu cho thấy Tòa án Tối cao có thể bác bỏ các mức thuế, với hy vọng rằng chi phí nhập khẩu sẽ giảm và lạm phát hạ nhiệt. Tuy nhiên, sự không chắc chắn vẫn bao trùm. Ngay cả khi các mức thuế theo IEEPA bị bãi bỏ, cuộc chiến pháp lý vẫn chưa kết thúc, và chính quyền có thể tìm ra những con đường khác để tiếp tục theo đuổi chương trình nghị sự thương mại của mình. Phán quyết sắp tới của Tòa án Tối cao sẽ là một chương quan trọng trong câu chuyện về chính sách thuế quan Mỹ, nhưng có lẽ nó sẽ không phải là chương cuối cùng.
